STRUKTURA FIRMY KONSULTINGOWEJ

Liczba istniejących firm konsultingowych jest duża, z czego wynika ich zróżnicowanie strukturalne. Struktury nigdy nie należy traktować jako tworu sztywnego i ograniczającego. Dlatego też nasz przegląd form strukturalnych, łącznie z formami prawnymi, będzie odnosić się do pewnych typowych ram, nie mamy jednak zamiaru stworzyć wzorca przydatnego w każdej sytuacji. Każda firma konsultingowa jest organizacją specyficzną, a jej struktura stanowi odzwierciedlenie wielu czynników, łącznie z naturą i rozmiarem działalności, osobowościami ludzi, obraną strategią, tradycjami, jak również środowiskiem instytucyjnym i prawnym.

30.1. FORMY PRAWNE BIZNESU

W większości krajów konsultanci mają do wyboru kilka różnych form prawnych organizacji biznesowych. Wybór ten nie jest jednak zawsze wyborem wolnym. Lokalne prawodawstwo może zawierać pewne specjalne regulacje dotyczące organizacji i funkcjonowania usług profesjonalnych oraz/lub firm z kapitałem zagranicznym. Dlatego międzynarodowa firma konsultingowa może przyjmować różne formy prawne w różnych krajach. Porada prawna jest niezmiernie istotna praktycznie w każdym przypadku, chyba że konsultant posiada dostateczną wiedzę z zakresu prawa. Równie ważna jest opinia księgowego czy doradcy podatkowego, jako że formy organizacji biznesowych różnią się między sobą pod względem sposobu rejestracji, rodzaju podatków, sporządzania dokumentów, raportów oraz pod względem zobowiązań.

JEDYNY WŁAŚCICIEL

Jedyny właściciel (jedyny posiadacz) to osoba, która ma w posiadaniu całą firmę i zarządza nią. Ta forma prawna dotyczy albo pojedynczego konsultanta, albo właściciela oraz jego wspólników. W kwestii liczby zatrudnianych osób nie istnieją żadne ograniczenia natury prawnej, jednakże zwyczajowo przyjmuje się, że „jedyny właściciel” zatrudnia tylko kilku wspólników, i to na okres wykonywania konkretnych zadań. Przychody firmy netto podlegają opodatkowaniu jako osobiste przychody właściciela. Odpowiedzialność właściciela za wszelkie zadłużenie wynikające z działalności firmy jest nieograniczona.

Jedyny właściciel to bardzo prosta forma prawna, odpowiednia dla osób rozpoczynających działalność konsultingową i posiadających już doświadczenie menedżerskie lub też dla osób preferujących niezależność w swoich karierach konsultingowych. Poza pracą nad zadaniami indywidualni konsultanci muszą zadbać również o zdobywanie przyszłych zleceń. W przypadku choroby istnieje spore ryzyko. Nawet jeżeli indywidualny konsultant ma ubezpieczenie zdrowotne, przedłużająca się choroba może bardzo negatywnie wpłynąć na kontakty zawodowe. Firma tego typu zwykle przestaje istnieć wraz ze śmiercią lub emeryturą właściciela (aczkolwiek własność wciąż podlega odpowiedzialności za istniejące zadłużenie).

PARTNERSTWO

Partnerstwo jest bardzo popularną formą prowadzenia biznesu w przypadku konsultingu zarządczego i innych sektorów usług profesjonalnych. Wymaga ona spisania umowy między dwiema lub więcej osobami; w umowie tej zgadzają się one założyć firmę, w której połączą swoje umiejętności i zasoby, a także będą dzielić zyski, straty i zobowiązania[1]. W przypadku większości systemów prawnych partnerstwo nie musi opierać się na zasadzie równości – konsultant może przystąpić do spółki na zasadzie 40 – 60 lub innej czy też jeden lub więcej partnerów może wyrazić życzenie poświęcania mniejszej ilości czasu na działalność w porównaniu z innymi i dlatego przyjmą oni mniejszą część zarówno zysków, jak i strat.

Zalety partnerstwa to podział pracy służący optymalizacji wykorzystania umiejętności partnera, możliwość podejmowania się ważniejszych i bardziej skomplikowanych zadań, możliwość kontynuowania działalności pod nieobecność jednego z partnerów, lepsze wykorzystanie przestrzeni biurowej, sprzętu czy wsparcia sekretarskiego.

Wady partnerstwa to między innymi nieograniczona odpowiedzialność każdego partnera za błędy i zobowiązania pozostałych partnerów wynikające z biznesu, potrzeba uzgadniania każdej istotnej decyzji oraz trudności związane z synchronizowaniem osobistych preferencji i stylów partnerów. W przypadku niektórych systemów prawnych możliwe jest ustanowienie ograniczonego partnerstwa, gdzie istnieje jeden lub więcej partnerów generalnych (z nieograniczoną odpowiedzialnością) oraz jeden lub więcej partnerów, których zobowiązania w stosunku do osób trzecich są ograniczone do odpowiedniej kwoty (może ona wynosić zero).

Generalnie zaleca się stworzenie jasnego i jednoznacznego kontraktu o partnerstwie, nawet w przypadkach gdy lokalne regulacje prawne nie wymagają istnienia takowego dokumentu. O wiele istotniejsze jest jednak odpowiednie dobranie osób tworzących grupę: osoby, które nie mogą ze sobą pracować, mają odmienne koncepcje w zakresie usług i etyki zawodowej, nie ufają sobie itp – nie powinny zostawać partnerami.

Nie istnieją żadne ograniczenia prawne dla partnerstwa w kwestii jego rozmiaru, w praktyce jednak partnerstwo ograniczone jest do relatywnie małej liczby osób. Jeżeli jednostka rozwija się ponad tę liczbę, zaleca się rozważenie przekształcenia jej w korporację.

KORPORACJA

Wiele firm konsultingowych przybiera formę korporacji (spółek z ograniczoną odpowiedzialnością). Korporacja posiada dwie podstawowe cechy: (1) jest podmiotem prawnym istniejącym niezależnie od właścicieli (czyli nie przestaje istnieć po śmierci właściciela lub po jego wycofaniu się z biznesu) oraz (2) właściciele nie są bezpośrednio odpowiedzialni za jakiekolwiek zobowiązania lub zadłużenie korporacji (udziałowcy są chronieni od odpowiedzialności ponoszonej przez firmę, z wyjątkiem przypadków, w których zostaje ustalone, że forma korporacji była nadużywana w celu uniknięcia osobistej odpowiedzialności).

Forma korporacji umożliwia m.in.:

• znaczną elastyczność w rozwoju i prowadzeniu biznesu,
• łatwą zmianę liczby współwłaścicieli (udziałowców): może być pojedynczy właściciel, dlatego nawet indywidualny konsultant może założyć korporację,
• właścicielowi bycie jednocześnie pracownikiem firmy,
• inwestowanie dochodów w firmę,
• oddzielne opodatkowanie dla dochodów indywidualnych (pensja, premie i dywidendy) oraz dla dochodów firmowych oraz odliczenie wydatków pracowniczych i niektórych wydatków korporacyjnych od podatku (poziom opodatkowania to w większości przypadków główny czynnik decydujący o tworzeniu korporacji lub nie).

Z drugiej jednak strony, istnieje wiele wymagań narzuconych przez regulacje prawne dotyczące firm i innych aspektów w danym państwie, które muszą być respektowane przez firmę korzystającą z formy korporacji. Należą do nich:

• obowiązkowa rejestracja przed rozpoczęciem działalności
• oświadczenie dotyczące celów korporacji; ich określenie może okazać się bardzo istotne w przypadku krajów, w których korporacja nie ma prawa prowadzić działalności poza ramami określonymi w tym oświadczeniu,
• konieczność prowadzenia księgowości, innego rodzaju ksiąg i raportów miesięcznych,
• publiczne audyty raportów firmowych oraz (w niektórych krajach) publikacja tych raportów,
• organizacja i określenie odpowiedzialności gremiów decyzyjnych (zarząd, zebranie udziałowców).

Ponadto dyrektorzy korporacyjni mogą ponosić osobistą odpowiedzialność zarówno cywilną, jak i karną za pewne działania korporacyjne dotyczące wykroczeń lub nadużyć władzy.

Konsultanci zarządczy w różnych krajach przyjęli specjalne założenia dotyczące wykorzystywania korporacji jako formy prawnej. Z paroma wyjątkami nie decydują się oni na „udostępnienie akcji do publicznego obrotu”, czyli udziały nie są dostępne na giełdzie, a własność jest zastrzeżona dla grupy starszych konsultantów (szefowie, partnerzy itp.). Awans do tego poziomu w hierarchii może wiązać się nie tylko z tytułem, ale i koniecznością zakupu określonej liczby udziałów i tym samym zainwestowania w firmę.

Maksymalna liczna udziałów, które może posiadać jeden współwłaściciel firmy, jest bardzo często ograniczona (w wielu firmach limit ten jest określony na 1 do 5 procent udziałów); właściciel musi odsprzedać te udziały firmie (odzyskując w ten sposób zainwestowane pieniądze) w momencie przejścia na emeryturę lub opuszczenia firmy z jakiegokolwiek innego powodu.

W niektórych firmach konsultingowych istnieje jeden (lub więcej) właściciel większościowy, który kontroluje firmę. Zwykle jest on jej założycielem lub jednym ze wspólników, którzy założyli firmę lub też którzy w pewnym momencie zdecydowali się na przekształcenie firmy w korporację i zwiększenie podstawy własności. W kilku przypadkach firmy konsultingowe pozostają w posiadaniu innych korporacji biznesowych (banków, firm rachunkowych, firm inżynieryjnych czy innych) lub stowarzyszeń właścicieli.

Jeżeli chodzi o wykorzystanie zysków (po podatku), niektóre firmy konsultingowe przeznaczają cały zysk na rozwijanie działalności i tworzenie rezerw, podczas gdy inne rozdzielają część zysków udziałowcom firmy lub wszystkim pracownikom (patrz podrozdział 32.4)

Wiele firm konsultingowych i innych firm zachowało formę partnerstwa nawet po znacznym rozwoju lub zachowało sposób działania i zarządzania specyficzny dla partnerstwa nawet po przekształceniu się w korporację. Obecnie temu tradycyjnemu podejściu stawia się wyzwanie. Jeżeli istnieją setki partnerów i konsultantów, stosowanie zasad, na których opiera się partnerstwo (brak podziału odpowiedzialności, bezpośredni udział i szukanie pełnego consensusu w przypadku kluczowych decyzji), jest coraz trudniejsze. Kolejne kłopoty pojawiają się w momencie zbierania kapitału niezbędnego do ekspansji i modernizacji serwisu oraz w razie powstania zobowiązań (patrz: podrozdział 6.5). Kwestie te są bardziej palące w przypadku księgowości i usług prawnych, jednakże większe firmy zajmujące się konsultingiem zarządczym rozpoczęły również poszukiwanie innych możliwości dla klasycznej formuły partnerstwa[2].

INNE FORMY

Jak powiedzieliśmy już wcześniej, nie wszystkie jednostki konsultingu zarządczego stanowią oddzielne podmioty gospodarcze. Wiele z nich powstało i funkcjonuje w obrębie prywatnych korporacji, które cechują szerzej zakrojone cele korporacyjne i które oferują szerszą gamę usług (usługi księgowe, audytowe, konsulting inżynieryjny itp.) poza konsultingiem zarządczym. W takim przypadku podmiotem prawnym nie będzie jednostka konsultingowa jako taka, ale organizacja, do której dana jednostka należy.

Istnieją także jednostki konsultingowe założone jako stowarzyszenia, fundacje, agencje publiczne i inne organizacje nie przynoszące zysków. Jednakże forma korporacyjna jest coraz częściej wykorzystywana przez te jednostki w celu zwiększenia ich niezależności, motywacji, odpowiedzialności i zobowiązań. Na przykład instytut zarządzania może być zorganizowany jako korporacja lub agencja publiczna może stworzyć (i posiadać) firmę usług profesjonalnych, która sprzedaje usługi klientom sektora zarówno publicznego, jak i prywatnego.

Design (c) Studio TN

Copyright (c) 2003 SDG