KONSULTING W PROCESIE PRYWATYZACJI

Zapotrzebowanie na techniczne, finansowe i prawne doradztwo w zakresie prywatyzacji – systematycznego przekazywania firm i aktywów i działań państwowych do sektora prywatnego – tworzy istotny rynek konsultingowy. Prywatyzacja rozpoczęła się w Wielkiej Brytanii i gwałtownie rozszerzyła się na ponad 50 innych krajów, które w tej chwili realizują programy prywatyzacyjne.

W trakcie przechodzenia na gospodarkę rynkową kraje Europy Środkowej i Wschodniej dokonują masowej prywatyzacji. W krajach rozwijających się wiele rządów, które poprzednio jedynie obłudnie wychwalały zalety sektora prywatnego, obecnie stosuje hurtową prywatyzację. Niektóre rozwinięte kraje zachodnie, takie jak Francja, Włochy czy Szwecja, zwracają się ku prywatyzacji z powodu ograniczeń budżetowych i rosnącej opozycji społecznej w stosunku do subwencji rządowych. Największy dotychczasowy wysiłek prywatyzacyjny miał miejsce w Niemczech, gdzie cztery lata po zjednoczeniu Treuhandanstalt (agencja prywatyzacyjna) sprzedała ponad 13 000 państwowych przedsiębiorstw istniejących we wschodnich Niemczech sektorowi prywatnemu.

Celem tego rozdziału jest omówienie specyficznych aspektów konsultingu w dziedzinie prywatyzacji, takich jak rynek dla doradztwa prywatyzacyjnego, współdziałanie konsultantów z innymi usługami profesjonalnymi oraz ich specjalne zadania w projektach prywatyzacyjnych.

21.1. GŁÓWNI KLIENCI

Głównymi klientami są rządy jako właściciele przedsiębiorstw, które mają zostać sprywatyzowane. Aby dokonać prywatyzacji, większość ministerstw i innych instytucji rządowych opiera się w znacznym stopniu na ekspertyzie zewnętrznej. Stwarza to doradcom szerokie możliwości szukania i zawierania kontraktów na świadczenie usług dla rządów w zakresie rachunkowości, regulacji prawnych, procedur prywatyzacyjnych, restrukturyzacji przedsiębiorstw, studiów sektora i studiów wykonalności, zarządzania i szkolenia pracowników oraz budowania efektywnej infrastruktury gospodarki rynkowej.

Rządy, które decydują się na prywatyzację, kierują się takimi celami, jak:

• zwiększenie rozmiarów i dynamiki sektora prywatnego;
• przyciągnięcie i ułatwienie inwestycji w sektorze prywatnym zarówno ze źródeł krajowych, jak i zagranicznych;
• zapewnienie przychodów dla państwa;
• uwolnienie zasobów publicznych dla celów pilnych inwestycji w infrastrukturę i programy społeczne;
• ograniczenie zakresu działań administracyjnych rządu;
• osiągnięcie radykalnego przejścia z gospodarki centralnie planowanej do gospodarki rynkowej (w przypadku krajów byłego bloku komunistycznego).

Ministerstwem najbardziej zainteresowanym prywatyzacją jest z reguły ministerstwo finansów, ponieważ musi ono przeznaczać fundusze na wspieranie przedsiębiorstw oraz zarządza dystrybucją przychodów z prywatyzacji. Zainteresowane jest również ministerstwo odpowiedniego sektora lub gałęzi gospodarki, jako że pozbywa się całego sektora lub wielu przedsiębiorstw. Z drugiej jednak strony, ministerstwo branżowe może czasami próbować powstrzymać prywatyzację przedsiębiorstw, ponieważ po zakończeniu procesu prywatyzacji znaczenie ministerstwa zmaleje, może dojść do zwolnień pracowników albo całkowitej likwidacji danego ministerstwa. Aby uniknąć tego typu wąskiego gardła, rządy niektórych krajów zdecydowały się na zlikwidowanie określonych ministerstw przed rozpoczęciem realizacji programów prywatyzacyjnych.

W wielu krajach najważniejszymi klientami firm konsultingowych są ministerstwa do spraw prywatyzacji, agencje prywatyzacyjne lub agencje własności państwowej, odpowiedzialne z ramienia prawa za wdrożenie prywatyzacji, mimo iż nie zawsze są one bezpośrednimi właścicielami danego przedsiębiorstwa. Może to prowadzić do konfliktów z ministerstwami branżowymi, formalnie będącymi właścicielem i stosującymi nadzór techniczny nad tymi przedsiębiorstwami, jeżeli dane ministerstwo ma inne priorytety i poglądy w kwestii metod prywatyzacyjnych.

W wielu przypadkach konsultant jest zatrudniany przez zarząd przedsiębiorstwa państwowego, które przygotowuje się do prywatyzacji. Tutaj możemy mieć do czynienia z różnymi sytuacjami i scenariuszami. Przedsiębiorstwo może szukać pomocy w opracowywaniu programu restrukturyzacji technicznej, prawnej i finansowej w celu przedstawienia go ministerstwu do spraw prywatyzacji w projekcie prywatyzacyjnym. Zarząd przedsiębiorstwa może chcieć skorzystać z ekspertyzy konsultanta, aby upewnić się, że wszystkie istotne warianty zostały starannie rozważone, a proponowany projekt prywatyzacji nie będzie odrzucony z powodu słabego przygotowania czy niskiej jakości. Poza tym może istnieć potrzeba uzyskania opinii niezależnego eksperta w celu potwierdzenia, że propozycje prywatyzacyjne są poprawne i sprawiedliwe. Zadaniem konsultanta może być przedstawienie tego typu opinii agencji odpowiedzialnej za aprobatę projektu prywatyzacji.

W niektórych przypadkach prywatyzacja może prowadzić do zamknięcia nie przynoszących zysków przedsiębiorstw, które uprzednio były utrzymywane przy życiu dzięki subwencjom i ochronie rządowej. Zarząd przedsiębiorstwa, a w większości przypadków również związki zawodowe reprezentujące pracowników, mogą zechcieć udowodnić, że prywatyzacja jest niewłaściwie przeprowadzana. Zdając sobie sprawę z trudności, zarząd przedsiębiorstwa będzie starał się uniknąć prywatyzacji lub opóźnić wszelkie zmierzające ku niej działania rządowe. W takich razach konsultant powinien pomagać rządowi wyjaśnić społeczeństwu, że zamknięcie firmy przynoszącej straty może uwolnić aktywa, które mogą być wykorzystane bardziej produktywnie, oraz zredukować obciążenia finansowe ciążące na gospodarce i podatnikach.

Przekonanie zarządu i pracowników, że ich przedsiębiorstwo nie ma przyszłości, może być zadaniem trudnym, zwłaszcza jeżeli nie zdają oni sobie sprawy z prawdziwej sytuacji na rynkach międzynarodowych i mają fałszywe wyobrażenie na temat potencjału swojej firmy w zakresie rozwoju technicznego i produktywności. Konsultant może być zmuszony do podjęcia się tego delikatnego i często bolesnego zadania, nawet jeśli został zatrudniony przez samo przedsiębiorstwo, a nie przez ministerstwo branżowe czy ministerstwo do spraw prywatyzacji.

Wielu konsultantów jest zatrudnianych przez potencjalnych kupców szukających interesujących okazji nabycia byłych przedsiębiorstw państwowych lub ich części. W takim przypadku konsultant będzie pomagał klientowi osiągnąć możliwie największe korzyści z przejęcia na drodze efektywnego przygotowania transakcji i porad w zakresie kupna od rządu.

Design (c) Studio TN

Copyright (c) 2003 SDG