|
Wszystkie projekty i zadania konsultingowe wiążą się z
wykorzystaniem danych finansowych i księgowych, a konsultanci, bez względu
na dziedzinę specjalizacji, nie są w stanie uniknąć zajmowania się
kwestiami natury finansowej. Istnieją ku temu dwa powody. Pierwszy powód
jest prosty: finanse i księgowość dostarczają języka roboczego dla biznesu
i jest dosłownie niemożliwością analizowanie operacji czy wyników
organizacji w aspekcie innym niż finansowy. Drugi powód to istnienie
bardzo ścisłych i złożonych zależności między finansami a wszystkimi
innymi dziedzinami funkcjonowania. Decyzje podejmowane w jakiejkolwiek
dziedzinie operacyjnej (takie jak zwiększenie świadczeń dla pracowników)
będą miały wpływ na ogólny stan finansowy przedsiębiorstwa lub też będą
wymagały rewizji istniejących planów finansowych i budżetu. Tak samo
decyzja, która wydaje się czysto finansowa, jak np. redukcja
krótkoterminowych pożyczek bankowych, może prowadzić do braków
kapitałowych firmy, co z kolei narzuca ograniczenia w innych dziedzinach
operacyjnych, szczególnie w marketingu i produkcji. Tego typu zależności
odkrywane są przez dosłownie wszystkie zadania konsultingowe.
Rozdział ten ma na celu bardziej ukazanie problemów
konsultingowych dotyczących dziedzin decyzyjnych, których natura jest
specyficznie finansowa, takich jak struktura finansowa przedsiębiorstwa i
analiza projektów inwestycji kapitałowych, niż przedstawienie ogólnych
zasad wykorzystania informacji finansowych. Nawet tutaj jednak nie można
przeoczyć wpływu polityki finansowej i decyzji finansowych na inne
dziedziny działalności. Dlatego kwestie tego rodzaju będą również
sukcesywnie omawiane w tym rozdziale.
Pozostaje pytanie, czy konsultant zarządczy jest osobą
najlepiej wykwalifikowaną do wspierania klienta w tej złożonej dziedzinie.
Istnieją w końcu inni profesjonaliści pracujący w dziedzinie finansów:
bankierzy i księgowi. Czy nie oni są oczywistym źródłem porad w tym
zakresie? Jednakże obie te grupy to specjaliści, a ich kompetencje
ograniczają się jedynie do części problematyki finansowej.
Menedżerowie, którzy szukają porady w kwestiach
finansowych, zwrócą się najpierw do niezależnej firmy oferującej usługi
księgowe i bardzo często będzie to firma obarczona także
odpowiedzialnością przeprowadzania audytów raportów finansowych danej
firmy. Większość firm rachunkowych świadczy tego typu usługi regularnie,
stanowiąc w związku z tym cenne źródło porad w zakresie projektowania
budżetu czy systemów składania raportów lub w zakresie podatków. Firma
rachunkowa na stałe współpracująca z organizacją klienta ma przewagę w
postaci dokładnej znajomości różnych aspektów działalności operacyjnej
firmy, a jej „krzywa uczenia się" będzie zdecydowanie krótsza niż w
przypadku jakiegokolwiek konsultanta sprowadzonego z zewnątrz.
Istnieją jednak poważne ograniczenia dotyczące
wykorzystania księgowych w roli konsultantów. Jest zasadnicza różnica
między doradztwem (w przypadku którego klientem jest zarząd danej firmy) i
audytem (w przypadku którego rewident jest odpowiedzialny przed
udziałowcami, kredytodawcami i innymi osobami spoza organizacji).
Potencjalny konflikt interesów jest tu oczywisty. Księgowy, który doradzał
firmie w zakresie kluczowych decyzji finansowych, nie powinien następnie
być zmuszony do opracowania krytycznej ewaluacji rezultatów tych decyzji w
raporcie z audytu. W niektórych krajach usługi audytorskie i doradcze są
rozdzielone prawnie, ale np. w krajach anglosaskich wciąż uznaje się
kombinację tych dwóch rodzajów usług.
Mamy tu również do czynienia z kwestią kompetencji.
Należy rozgraniczyć między głównymi publicznymi firmami rachunkowymi a
firmami mniejszymi i indywidualną działalnością. Większe firmy stworzyły
działy „usług w zakresie zarządzania" organizacyjnie oddzielone od funkcji
audytowych i posiadające szeroką gamę umiejętności z dziedziny
konsultingu. Mniejsze firmy i niezależni księgowi nie są zwykle
specjalistami od finansów w pełnym tego słowa znaczeniu, a konwencjonalne
szkolenia specjalistyczne dla księgowych mogą utrudnić im dostrzeżenie
ograniczeń cechujących standardowe księgowanie przychodów i myślenie pod
kątem przepływu środków, planowanie na podstawie prawdopodobieństw i
możliwych scenariuszy lub przyjmowanie nowoczesnych rozwiązań z zakresu
kosztorysowania i budżetowania.
Innym możliwym źródłem porad finansowych jest bank
komercyjny obsługujący daną firmę. W dziedzinie zarządzania płynnością i
kontroli kredytów porady menedżera lokalnego banku mogą być bardzo
pożyteczne, szczególnie jeżeli będą one poparte specjalistyczną wiedzą
dotyczącą sytuacji finansowej i ogólnych wskaźników kredytowych aktualnych
i potencjalnych klientów. Ponownie jednak należy zauważyć, że
doświadczenia pracowników banków komercyjnych są subiektywne; mogą oni
mieć duże uzdolnienia w dziedzinie szacowania kredytów, ale bardzo rzadko
wiedzą coś o wycenie firmy czy zasadach działania rynków papierów
wartościowych.
Bank inwestycyjny zajmuje się konsultingiem w dużo
większym stopniu. Tradycyjnie banki inwestycyjne miały pełnić rolę agentów
i pośredników w zakresie papierów wartościowych, doradzając w kwestii ich
emisji i działań z nią związanych. W ciągu ostatnich lat ich działalność
rozszerzyła się na szerszą gamę usług doradczych. Są to jednak wciąż
usługi bardzo specjalistyczne: biorą oni udział w działaniach mających na
celu fuzję lub nabycie, coraz poważniej konkurują z bankami komercyjnymi w
zakresie zarządzania ryzykiem i innych operacji skarbowych, lecz nie mają
do czynienia z codziennymi operacjami finansowymi korporacji, takimi jak
zarządzanie kredytami i płynnością finansową.
Ograniczenia i zawężenia specjalizacji cechujące ten
typ organizacji stwarzają okazję dla konsultanta, który może przyjąć
szerszy punkt widzenia, obejmujący wszystkie aspekty decyzji finansowych.
Przygotowanie do takiej roli jest bardzo czasochłonne, jednakże
konsultant, który był gotów poświęcić czas na doskonalenie swoich
umiejętności w tym zakresie, będzie w stanie świadczyć klientowi unikatowe
usługi.
13.1. WYCENA FINANSOWA
Konsultantowi może być bardzo trudno wspomagać klienta
w dziedzinie finansów, chyba że klient sam „zna się na finansach", czyli
posiada podstawową wiedzę z zakresu księgowości, terminów finansowych,
procedur księgowych i finansowych, oraz jest w stanie wykorzystać tę
wiedzę dla potrzeb prostych analiz finansowych. Wprowadzenie klienta w
tajniki wyceny finansowej jest warunkiem dalszego powodzenia prac
konsultingowych w dziedzinie finansów.
Książka ta nie ma na celu ustalania podstawowych zasad
analizy finansowej czy rachunkowej. Zakładamy, że profesjonalny konsultant
opanował już pewne podstawowe umiejętności w zakresie finansów. Wydaje się
jednak konieczne udzielić kilku wskazówek odnośnie do przekazania wiedzy
klientom, którzy tych umiejętności nie posiadają. Na temat analiz i wyceny
finansowej dostępnych jest obecnie wiele materiałów instruktażowych.
Konsultant może również służyć klientowi pomocą w tej dziedzinie –
samodzielnie przejrzeć materiały dotyczące tej problematyki i wybrać te z
nich, które wydają się odpowiednie dla potrzeb klienta.
Bez względu jednak na metodę instruktażu wybraną dla
klienta, instruktor ów musi obejmować pewne istotne elementy, które
konsultant powinien traktować jako podstawowe kryteria doboru pakietu
szkoleniowego.
PROWADZENIE KSIĄG RACHUNKOWYCH
Tradycyjne podejście do nauczania zasad księgowości
zakłada rozpoczęcie od prowadzenia ksiąg rachunkowych. My zakładamy, że
dla menedżerów jest to strata czasu. Można także podarować sobie pojęcia
„winien" i „ma". Należy położyć nacisk nie na sposób gromadzenia
informacji finansowych, lecz na sposób ich wykorzystania w decyzjach z
zakresu zarządzania.
ZASADY KSIĘGOWANIA
Istnieją pewne podstawowe zasady księgowania, które
klient musi zrozumieć, ponieważ w przeciwnym razie jakiekolwiek
stwierdzenia finansowe będą dla niego bez znaczenia. Podstawowe elementy
to:
-
koncepcja przychodów i wynikające z niej różnice
między danymi „księgowymi" a danymi dotyczącymi „przepływu środków
finansowych";
-
konserwatyzm i zasada "poniżej kosztów lub rynku" (lower
of cost or market);
-
koncepcja opłat bezgotówkowych (deprecjacja i
amortyzacja);
-
rozróżnienie między firmą (korporacją) jako
„podmiotem prawnym" a jej właścicielami.
RAPORTY FINANSOWE
Klient musi oczywiście zaznajomić się z podstawowymi
elementami raportu finansowego. Bardzo istotne jest zrozumienie bilansu.
Niektórzy szkoleniowcy i konsultanci kładą jednak zbytni nacisk na bilans,
ignorując rachunek strat i zysków. Konsultant powinien wyszukać materiały,
które nie tylko dotyczą rachunku strat i zysków, ale w których można
znaleźć informacje z obu dokumentów, i dokonać w ten sposób analizy
„źródeł i sposobów wykorzystania funduszy".
ANALIZA WSKAŹNIKÓW
Każda analiza finansowa wiąże się z kalkulacją i
wykorzystaniem wskaźników. Problem z tym związany polega na tym, że
istnieje tyle wskaźników i tyle ich wariantów, że klient bardzo łatwo może
się w nich pogubić. Na szczęście nikt nie musi znać się na wszystkich
wskaźnikach. Lepiej jest skupić się na kilku z nich i dogłębnie się z nimi
zapoznać. Wśród tych kilku muszą być jednak wskaźniki z czterech różnych
dziedzin:
-
wskaźniki dotyczące płynności lub zdolności firmy do
uregulowania rachunków na czas; „stopień płynności" to z pewnością
najważniejszy wskaźnik w tej dziedzinie; dla firm wykorzystujących
finanse zadłużenia istotny jest również wskaźnik „pokrycia odsetek";
-
wskaźniki dotyczące efektywności zarządzania
wyrażonej w danych obrotu; najistotniejsze wskaźniki tutaj to rachunek
„dłużnicy" wyrażony w średniej sprzedaży dziennej oraz zapasy wyrażone w
średnich dziennych kosztach sprzedanych dóbr;
-
wskaźniki dotyczące struktury kapitału: proporcje
należności i zobowiązań; używanym wskaźnikiem może tu być stosunek
zobowiązań długoterminowych do majątku pozostałego po ich spłaceniu,
stosunek wszystkich zobowiązań do majątku pozostałego po ich spłaceniu,
stosunek wszystkich zobowiązań do całego kapitału lub jeden z wielu
innych; ważne jest, aby wybrać jeden z tych wskaźników i używać go
konsekwentnie;
-
ostatnie, ale najważniejsze ze wszystkich są
wskaźniki wyrażające rentowność; są to między innymi: oprocentowanie na
całości aktywów, oprocentowanie kapitału akcyjnego lub liczne wariacje
tych wskaźników; wszystkie te wskaźniki są akceptowalne, ważne jest
jednak uzupełnienie ich jednym wskaźnikiem, który usuwa wpływ
istniejącej struktury finansowej na rentowność: „zyski przed
oprocentowaniem i podatki jako procent zwrotu na całości aktywów".
Wyposażywszy się w tego rodzaju podstawowe narzędzia i
koncepcje, klient będzie teraz w stanie lepiej wyjaśnić swoje wymagania
oraz zrozumieć analizę i rekomendacje konsultanta. Istnieją oczywiście
przypadki, w których klient woli, aby konsultant zajął się wyceną
finansową lub skomentował wycenę finansową dokonaną przez klienta
osobiście. Tutaj również konsultant powinien wykorzystać okazję do
rozbudowania kompetencji klienta w zakresie podstawowej analizy
finansowej.
|
