|
Rozwój konsultingu
zarządczego dostarczył dostatecznej liczby dowodów na to, że prawie każdy
mógł nazwać się konsultantem i założyć własną firmą konsultingową. W
początkowej fazie rozwoju biznes konsultingowy przyciągał specjalistów
dobrych, złych i obojętnych. Użycie słowa „biznes” jest celowe, ponieważ
rzadko rozpoczyna się „profesję” jako taką. Świadomość profesjonalna i
profesjonalne zachowania pojawiają się dopiero w momencie, kiedy
początkowe manipulowanie ograniczoną wiedzą ustępuje miejsca konkretnemu
zastosowaniu ogólnie przyjętej wiedzy, zgodnie z ogólnie przyjętymi
standardami integralności. Profesje takie jak medycyna, prawo i nauki
stosowane wszystkie przeszły tę drogę, a konsulting zarządczy również
zmierza w tym kierunku.
6.1.
DEFINICJA PROFESJI
Zanim zaczniemy szczegółowo omawiać sposoby, w jakie
konsultanci mogą wzbogacić swoje profesjonalne metody, należy przedstawić
kryteria, jakich zwykle używa się do definiowania profesji. Kryteria te,
na których temat wiele już powiedziano i napisano, mogą zostać podsumowane
za pomocą pięciu haseł.
WIEDZA I
UMIEJĘTNOŚCI
Każda profesja dysponuje określonym zasobem wiedzy, która może
zostać przyswojona poprzez system edukacji i szkoleń zawodowych. Konieczny
poziom przygotowania zawodowego nie może być osiągnięty bez zdobywanych
przez lata doświadczeń praktycznych połączonych z uzyskaniem wyższego
wykształcenia, najlepiej pod nadzorem starszych członków danej profesji.
Poza tym profesjonalista używający swój zawód powinien zawsze orientować
się w najnowszych osiągnięciach zarówno praktycznych, jak i teoretycznych
w swojej dziedzinie.
Poszczególne zawody mają z reguły własne kryteria i systemy
weryfikacji i oceny wymaganej wiedzy i doświadczenia, łącznie z egzaminami
wstępnymi, oceną ze strony stowarzyszeń zawodowych, sprawdzaniem
rezultatów dalszych szkoleń itp.
KONCEPCJA
USŁUG I INTERESU SPOŁECZNEGO
Profesjonaliści oddają swoją wiedzę i doświadczenie do
dyspozycji klienta na zasadzie usługi za odpowiednie wynagrodzenie.
Prawdziwych profesjonalistów charakteryzuje „etos służby”: służą oni
potrzebom i interesom klienta, którym to podporządkowują interesy własne.
Poza tym postrzegają interesy indywidualnych klientów w kontekście
społecznym i nie zapominają o szerszych, społecznych potrzebach podczas
świadczenia usług indywidualnym klientom.
NORMY
ETYCZNE
Istnieje zbiór uznanych norm etycznych, uznawanych i
stosowanych przez przedstawicieli danego zawodu. Normy te określają
odpowiednie i nieodpowiednie zachowania podczas świadczenia
profesjonalnych usług. Wymagają one więcej niż tylko respektowania prawa:
zachowanie, które jest całkowicie legalne, nie zawsze jest etyczne z
punktu widzenia norm obowiązujących w danej profesji.
SANKCJE I
NAKAZY SPOŁECZNE
Społeczność, w której działa profesjonalista, i klientela,
której świadczy usługi uznają rolę społeczną, status oraz etyczne i
behawioralne normy danej profesji. Uznanie to może być bardzo sprecyzowane
(np. na zasadzie tekstu prawnego określającego i chroniącego uprawianie
danego zawodu). Może ono dotyczyć definicji różnego rodzaju standardów lub
przeprowadzenia specjalnych egzaminów, a także postrzegania pewnych
zachowań jako nieprofesjonalne i nielegalne, czy stosowania odpowiednich
sankcji.
SAMODYSCYPLINA I SAMOKONTROLA
Podczas świadczenia usług klientowi przedstawiciele danego
zawodu muszą wykazać się samodyscypliną i samokontrolą w zakresie
stosowania się do norm behawioralnych danej profesji. Często zawiązują
jedną lub więcej organizacji zawodowych (stowarzyszeń, instytutów, izb
itp.), w ten sposób zapewniając sobie kolektywną samokontrolę przyjętego
kodeksu postępowania i rozwoju profesji. Równie istotnym celem istnienia
tego typu instytucji członkowskich jest obrona kolektywnych interesów
zawodowych w przypadku konfliktów z przedstawicielami klientów czy danej
społeczności.
CZY
KONSULTING ZARZĄDCZY JEST ZAWODEM ?
Od dłuższego czasu toczy się pozbawiona jednoznacznych
wniosków debata dotycząca tego, czy konsulting zarządczy spełnia opisane
wyżej warunki i zasługuje na miano zawodu. Zarówno naukowcy, jak i wiodący
praktycy konsultingu wyrażają i stają w obronie diametralnie różnych
opinii (ramka 6.1). Opinie te stanowią odzwierciedlenie obecnego stanu
konsultingu zarządczego. Konsulting posiada wiele cech charakteryzujących
konkretny zawód, jednak istnieją również kryteria, którym nie odpowiada.
Możemy określać go jako wyłaniającą się profesję czy też profesję w
trakcie tworzenia, jeżeli zdajemy sobie sprawę z braków, jakie należy
uzupełnić, i poprawek, jakie należy wprowadzić.
Dalsze części tego rozdziału poświęcimy komentarzom na temat
tych kwestii, a także próbie wykazania, co należy zrobić w celu
podniesienia poziomu profesjonalizmu i poziomu jakości konsultingu
zarządczego.
Ramka
6.1 Czy konsulting zarządczy jest profesją?
W roku
1993 James Kennedy przeprowadził wywiady z wieloma wiodącymi osobowościami
amerykańskiej branży konsultingowej i dowiedział się, że ponad 60 procent
z nich postrzega konsulting zarządczy jako profesję. Udzielono mu, m.in.,
następujących odpowiedzi:
„Konsulting zarządczy jest w rzeczywistości profesją, lecz potwierdzenie
tego faktu jest nieodpowiednie”.
Victor Millar
„Jasne,
że jest profesją: konsultanci zarządczy oferują profesjonalne usługi i
dostają za to pieniądze... i jako tacy stanowią elitę zawodów usługowych”
Bob Hayes
„Konsulting zarządczy to właściwie kilka profesji.”
Pete Bradshaw
„Nie,
ponieważ brakuje nam precyzyjnej metodologii, zasobów wiedzy, połączeń
edukacyjnych. Większość pracy jest profesjonalna i wielu konsultantów jest
profesjonalistami, jednak generalnie konsulting to nie zawód !”
Ken Tunnell
„Konsulting zarządczy nigdy nie odnalazł swojej własnej tożsamości jako
dziedzina profesjonalna. A konsultanci zarządczy nie zdają egzaminu jako
grupa zawodowa”.
Phil Shay
„Zamieszanie wokół wykształcenia się zawodu dawno już przeminęło. Profesja
jest tworem społecznym (prestiż, status itp.), a nie tworem gospodarczym –
i za późno już na próby zdobywania statusu społecznego”.
David Maister
„Charakter profesji konsultingu zarządczego kłóci się sam w sobie ze
znaczeniem zawartym w definicji tego określenia. Być może nacisk
należałoby położyć nie na etykietki czy inicjały, ale na jakość
świadczonych usług.”
Ed Hendricks
„Mamy
zalążek profesji, ale potrzeba jeszcze 25 lat, żeby dojrzał”.
Glen Van Doren
Źródło: James H. Kennedy: Management consulting
today – a look around and a look ahead (Fitzwilliam, New Hampshire,
Consultants News, 1993).
[1] Patrz:
Institute of Management Consultants: The ascendancy of
professionalism (London, 1993), str. 15.
[2] Najnowsza
dyskusja na ten temat: A. Stark: What’s the matter with business
ethics? w Harvard Business Review, maj-czerwiec 1993, ss. 38-48.
[3] G. Lippitt i
R. Lippitt: The consulting process in action (La Jolla,
California, University Associates, 1978)
s. 74.
[4] W niektórych
krajach widoczne są ostatnio tendencje zgoła przeciwne. Tego typu
rozwój legislacyjny i praktyczny jest prawdopodobnie reakcją
ustanawiających prawo na nadużycia lat poprzednich.
|
